جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
313
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
قوى فتح و تسخير اخير و تصرف عملى محل تقويت يافته بود . در اين ماجرا تمام اسباب استدلال محكم و دليلتراشى هردو فراهم بود و مشكلات امر در اثر طرز رفتار رؤساى دو هيئت نمايندگى شرقى مضاعف گرديد . ميرزا معصوم خان نمايندهء ايران از ابتداى كار بدون هيچگونه كتمان رفتار خصومتآميزى در پيش گرفت و همه قسم مانع و رادع ايجاد كرد ، نمايندهء افغانستان هم دست كمى از او نداشت و سرانجام بعد از رسيدگىهاى محلى و تحقيقاتى كه مقدور بود سر . اف گلداسميد پى برد كه ديگر در محل كارى پيش نخواهد رفت پس به تهران عزيمت نمود و در آنجا بعد از شك و خردهگيرىهاى بسيار ، اعليحضرت رأى حكميت او را تصويب كرد . تجزيهء سيستان - روىهمرفته ژنرال گلداسميد ترجيح داد كه از دو سيستان جداگانهاى صحبت بدارد كه خود او يكى را سيستان خاص و ديگرى را سيستان خارجى نام نهاد « 1 » . سيستان اخص را وى منطقهاى واقع بين نيزار در شمال و نهر اصلى جناحى آن محدود ساخت كه از هيرمند براى آبيارى سه كوهه و دهات مجاور در جنوب منشعب مىشود و از بستر قديمى و واقعى هيرمند در مشرق تا كنار هامون و كوه خواجه در غرب امتداد مىيابد . وى اين منطقه را 950 ميل مربع و جمعيتش را 000 ، 45 نفر برآورد كرده است كه بيست هزار نفرشان سيستانىاند « 2 » ، پانزده هزار سكنهء فارسىزبان و ده هزار بوميان بلوچ . سيستان خارجى اراضى واقع در مشرق هيرمند از دهانهء آن بر درياچه در شمال تا رودبار و آببرهاى علياى آن در جنوب . رأى او را ميتوان چنين خلاصه نمود : وى وضع سيستان خارجى را به
--> ( 1 ) - رجوع شود به گزارش خود او در مقالهاى تحت عنوان : « مسافرتى از بندرعباس تا مشهد از طريق سيستان » مندرج در نشريهء انجمن پادشاهى جغرافيائى سال 1873 . ( 2 ) - سرهنرى رالينسن مىگويد : سيستانىهاى واقعى اصيلترين افراد ايرانى از نژاد آريائىاند و در حقيقت يگانه نمونههاى آريائى باستانى كه در ايران يافته مىشوند سيستانىها و جمشيدىهاى هرات مىباشند . زبان و قيافه و خصوصيات كلى اخلاقى ايرانيان دورهء هخامنشى در اين حدود خارجى امپراتورى ايران بيشتر از ساير نقاط آن محفوظ مانده است .